శ్రీదత్తాత్రేయ యోగ శాస్త్ర

నృసింహరూపిణే చిదాత్మనే సుఖస్వరూపిణే .

పదైః త్రిభిః తదాదిభిః నిరూపితాయ వై నమః .. 1..

సాంకృతిః మునివర్యో అసౌ భూతయే యోగలిప్సయా .

భువం సర్వాం పరిభ్రాన్యన్నైమిషారణ్యమాప్తవాన్ .. 2..

సుగంధినానాకుసుమైః స్వాదుసత్ఫలసంయుతైః .

శాఖిభిః సహితం పుణ్యం జలకాసారమండితం .. 3..

సః మునిః విచరస్తత్ర దదర్శామ్రతరోః అధః .

వేదికాయాం సమాసీనం దత్తాత్రేయం మహామునిం .. 4..

బద్ధపద్మాసనాసీనం నాసాగ్రార్పితయా దృశా .

ఊరుమధ్యగతోత్తానపాణియుగ్మేన శోభితం .. 5..

తతః ప్రణమ్యాఖిలం దత్తాత్రేయం మహామునిం .

తత్ శిష్యైః సహ తత్రైవ సమ్ముఖశ్చోపవిష్టవాన్ .. 6..

తదైవ సః మునిః యోగాత్ విరమ్య స్వపురః స్థితం .

ఉవాచ సాంకృతిం ప్రితిపూర్వకం స్వాగతం వచః .. 7..

సాంకృతే కథయ త్వం మాం కిముద్దిశ్యేహాగతః .

ఇతి పృష్టస్తు సః ప్రాహ యోగం జ్ఞాతుమిహాగతః .. 8..

యోగో హి బహుధా బ్రహ్మంతత్సర్వం కతయామి తే .

మంత్రయోగో లయశ్చైవ హఠయోగస్తథైవ చ .

రజయోగశ్చతుర్థః స్యాత్యోగానాముత్తమస్తు సః .. 9..

ఆరంభశ్చ ఘటశ్చైవ తథా పరిచయః స్మృతః .

నిష్పత్తిశ్చేత్యవస్థా చ చతుర్థీ పరికల్పితా .

ఏతేషాం విస్తరం వక్ష్యే యది త్వం శ్రోతుమిచ్ఛసి .. 10..

అంగేషు మాతృకా పూర్వం మంత్రం జపన్ సుధీః .

య కచనాభిసిద్ధయై స్యాత్ మంత్రయోగః స కథ్యతే .. 11..

మృదుః తస్యాధికారీ స్యాద్ద్వాదశాబ్దైః తు సాధనాత్ .

ప్రాయేణ లభతే జ్ఞానం సిద్ధిశ్చైవాణిమాదికాః .. 12..

అల్పబుద్ధిః ఇమం యోగం సేవతే సాధకాధమః .

మంత్రయోగో హ్యయం ప్రోక్తో యోగానామధమస్తు సః .. 13..

లయయోగశ్చిత్తలయః సంకేతైః తు ప్రజాయతే .

ఆదినాథేన సంకేతా అష్టకోటి ప్రకీర్త్తితాః .. 14..

సాంకృతిరువాచ --

భగవన్నాదినాథః సః కిం రూపః కః సః ఉచ్యతాం .

దత్తాత్రేయ ఉవాచ --

మహాదేవస్య నామాన్యాదినాథాదికాన్యపి .

శివేశ్వరశ్చ దేవోఽసౌ లీలయా వ్యచరత్ప్రభుః .. 15..

శ్రీకంఠపర్వతే గౌర్యా సహ ప్రమథనాయకాన్ .

హిమాక్షపర్వతే చైవకదలీవనగోచరే .. 16..

గిరికూటే చిత్రకూటే సుపాదపయుతే గిరౌ .

కృపయైకైకసంకేతం శంకరః ప్రాహ తత్ర తాన్ .. 17..

తాని సర్వాణి వక్తుం తు న హి శక్నోమి విస్తరాత్ .

కానిచిత్కథయిష్యామి సహజాభ్యాసవత్సుఖం .. 18..

తిష్ఠన్ గచ్ఛన్స్వపన్భుంజంధ్యాయన్శూన్యమహర్నిశం .

అయమేకో హి సంకేతః ఆదినాథేన భాషితః .. 19..

నాసాగ్రదృష్టిమాత్రేణ హ్యపరః పరికీర్తితః .

శిరస్పశ్చాచ్చ భాగస్య ధ్యానం మృత్యుం జయేత్ పరం .. 20..

భ్రూమధ్యదృష్టిమాత్రేణ పరః సంకేతః ఉచ్యతే .

లలాతే భ్రూతలే యశ్చోత్తమః సః ప్రకీత్తితః .. 21..

సవ్యదక్షిణపాదస్యాంగుష్టే లయముత్తమం .

ఉత్తానశవవత్భూమౌ శయనం చోక్తముతమం .. 22..

శిథిలో నిర్జనే దేశే కుర్యాచ్చేత్సిద్ధిమాప్నుయాత్ .

ఏవం చ బహు సంకేతాన్ కథయామాస శంకరః .. 23..

సంకేతైః బహుభిశ్చాన్యైః యస్య చిత్తలయో భవేత్ .

స ఏవ లయయోగః స్యాత్ కర్మయోగం తతః శృణుః .. 24..

యమశ్చ నియమశ్చైవాసనం చ తతః పరం .

ప్రాణాయామశ్చతుథః స్యాత్ ప్రత్యాహారస్తు పంచమః .

తతస్తు ధారణా ప్రోక్తా ధ్యానం సప్తమముచ్యతే .. 25..

సమాధిః అష్టమః ప్రోక్తః సర్వపుణ్యప్రదః .

ఏవమష్టాంగయోగం చ యాజ్ఞవల్క్యాదయో విదుః .. 26..

కపిలాద్యాస్తు శిష్యాశ్చ హఠం కుయుస్తతో యథా .

తద్యథా చ మహాముద్రా మహాబంధస్తథైవ చ .. 27..

తతః స్యాత్ఖేచరీముద్ర బంధో జాలంధరః తథా .

ఉడ్డియాణం మూలబంధో విపరీతకరణీ తథా .. 28..

వజ్రోలిః అమరోలిశ్చ సహజోలిస్త్రిధా మతా .

ఏతేషాం లక్షణం వక్ష్యే కర్త్తావ్యం చ విశేషతః .. 29..

యమాః యే దశః సంప్రోక్తాః ఋషిభిః తత్త్వదర్శిభిః .

లఘ్వాహారస్తు తేష్వేకో ముఖ్యో భవతి నాపరే .

అహింసా నియమేష్వేకా ముఖ్యా భవతి నాపరే .. 30..

చతురశీతిలక్షేష్వాసనేష్వుత్తమం శృణు .

ఆదినాథేన సంప్రోక్తం యదాసనమిహోచ్యతే .. 31..

ఉత్తానౌ చరణౌ కృత్వోరూసంస్థౌ ప్రయలతః .

ఉరూ మధ్యే తథోత్తానౌ పాణీ కృత్వా తతో దృశౌ .. 32..

నాసాగ్రే విన్యసేద్రాజద్దంతమూలం చ జిహ్వయా .

ఉత్తభ్య చిబుకం వక్షః సంస్థాప్య పవనం శనైః .. 33..

యథాశక్తి సమాకృష్య పూరయేదుదరం శనైః .

యథాశక్త్యేవ పశ్చాత్తు రేచయేత్పవనం శనైః .. 34..

ఇదం పద్మాసనం ప్రోక్తం సర్వవ్యాధివినాశనం .

దుర్లభం యేన కేనాపి ధిమతా లభ్యతే భువి .. 35..

సాంస్కృతే శృణు సత్త్వస్థో యోగాభ్యాసక్రమం యథా .

వక్ష్యమాణం ప్రయత్నేన యోగినాం సర్వలక్షణైః .. 36..

యువ అవస్థోఽపి వృద్ధో వా వ్యాధితో వా శనైః శనైః .

అభ్యాసాత్సిద్ధిమాప్నోతి యోగే సర్వోఽప్యతంద్రితః .. 37..

బ్రాహ్మణః శ్రమణో వా బౌద్ధో వాప్యార్హతోఽథవా .

కాపాలికో వా చార్వాకః శ్రద్ధయా సహితః సుధీః .

యోగాభ్యాసోఽతో నిత్యం సర్వసిద్ధిమవాప్నుయాత్ .. 38..

క్రియాయుక్తస్య సిద్ధిః స్యాదక్రియస్య కథం భవేత్ .

న శాస్త్రపాఠమాత్రేణ కాచిత్సిద్ధిః ప్రజాయతే .. 39..

ముండితో దండధారీ వా కాషాయవసనోఽపి వా .

నారాయణవదో వాపి జటిలో మస్మలేపనః .. 40..

నమః శివాయవాచీ వా బాహ్యార్చా పూజకోఽపి వా .

ద్వాదశస్థానపూజో వా బహ్యవత్సలభాషితం .

క్రియాహీనోఽథవా కూరః కథం సిద్ధిమవాప్నుయాత్ .. 41..

న వేషధారణం సిద్ధేః కారణం న చ తత్తథా .

కృపైవ కారణం సిద్ధేః సత్యమేవ తు సాంకృతే .. 42..

శిశ్నోదరార్థం యోగస్య కథయా వేషధారిణః .

అనుష్ఠానవిహీనాః తు వఙ్చయంతి జనాన్ కిల .. 43..

ఉచ్చావచైః విప్రలంభైః యతంతే కుశలాః నరాః .

యోగినో వయమిత్యేవం మూఢాః భోగపరాయణాః .. 44..

శనైర్తథావిధాన్ జ్ఞాత్వా యోగాభ్యాసవివర్జితాం .

కృతార్థాన్వచనైరేవ వర్జయేద్వేషధారిణః .. 45..

ఏతే తు విఘ్నభూత్తాస్తే యోగాభ్యాసస్య సర్వదా .

వర్జయేత్తాన్ ప్రయత్నేనేదృశీ సిద్ధ్దా క్రియా .. 46..

ప్రథమాభ్యాసకాలే తు ప్రవేశస్తు మహామునే .

ఆలస్యం ప్రథమే విఘ్నః ద్వితీయస్తు ప్రకత్థనం .

పూర్వోక్తధూర్త్తగోష్ఠీ చ తృతీయో మంత్రసాధనం .. 47..

చతుర్థో ధాతువాదః స్యాత్పఙ్చమః ఖాద్యవాదకం .

ఏవం చ బహవో దృష్టాః మృగతృష్ణాః సమాః మునేః .. 48..

స్థిరాసనస్య జాయంతే తాం తు జ్ఞాత్వా సుధీః త్యజేత్ .

ప్రాణాయామం తతస్కుర్యాత్పద్మాసనగతః స్వయం .. 49..

సుశోభనం మఠం కుర్యాత్సూక్ష్మద్వారం తు నిర్ఘుణం .

సుష్ఠు లిప్తం గోమయేన సుధయా వా ప్రయత్నతః .. 50..

మత్కుణైః మశకైః భూతైః వర్జితం చ ప్రయత్నతః .

దినే దినే సుసమ్మృష్టం సమ్మార్జన్యా హ్యతంద్రితః .

వాసితం చ సుగంధేన ధూపితం గుగ్గులాదిభిః .. 51..

మలమూత్రాదిభిః వర్గైఋఅష్టాదశభిరేవ చ .

వర్జితం ద్వారసంపన్నం ... .. 52..

... వస్త్రం వాజినమేవ వా .

నాన్యత్రస్తరణాసీనః పరసంసర్గవర్జితః .. 53..

తస్మిన్ స తు సమాస్తీర్యాసనం విస్తృతాంశకం .

తత్రోపవిశ్య మేధావీ పద్మాసనమన్వితః .. 54..

సమకాయఃప్రాంజలిశ్చ ప్రణమ్య స్వేష్టదేవతాం .

తతో దక్షిణహస్తస్యాంగుష్ఠేనైవ పింగలాం .. 55..

నిరుధ్య పూరయేద్వాయుమిడ్యా చ శనైః శనైః .

యథాశక్తినిరోధేన తతస్కుర్యాత్తు కుంభకం .. 56..

తతస్త్యజేత్పింగలయా శనైః పవనవేగతః .

పునః పింగలయాపూర్య పూరయేదుదరం శనైః .

యథా త్యజేత్తథా తేన పూరయేదనిరోధతః .. 57..

ఏవం ప్రాతః సమాసీనస్కుర్యాద్వింశతికుంభకాన్ .

కుంభకః సహితో నామ సర్వగ్రహవివర్జితః .. 58..

ఏవం మధ్యాహ్నసమయే కుర్యాత్ వింశతికుంభకాన్ .

ఏవం సాయం ప్రకుర్వీత పునః వింశతికుంభకాన్ .

ఏవమేవార్ధరాత్రే అపి కుర్యాత్ వింశతికుంభకాన్ .. 59..

కుర్వీత రేచపూరాభ్యాం సహితాన్ ప్రతివాసరం .

సహితో రేచపూరాభ్యాం తస్మాత్సహితకుంభకః .. 60..

కుర్యాదేవం చతుర్వారమనాలస్యో దినే దినే .

ఏవం మాసత్రయం కుర్యాన్నాడీశుద్ధిస్తతో భవేత్ .. 61..

యదా తు నాడీశుద్ధిః స్యాత్తదా చిహ్నాని బాహ్యతః .

జాయంతే యోగినో దేహే తాని వక్ష్యామ్యశేషతః .. 62..

శరీరలఘుతా దీప్తిః జఠరాగ్నివివర్ధనం .

కృశత్వం చ శరీరస్య తదా జాయేత్తు నిశ్వతం .. 63..

తదా వర్జ్యాని వక్ష్యామి యోగవిఘ్నకరాణి తు .

లవణం సర్షపం చామ్లముష్ణం రూక్షం చ తీక్ష్ణకం .. 64..

అతీవ భోజనం త్యాజ్యం స్త్రీసంగమనమేవ చ .

అగ్నిసేవా తు సంత్యాజ్యా ధూర్త్తగోష్టిశ్చ సంత్యజేత్ .. 65..

ఉపాయం చ ప్రవక్ష్యామి క్షిప్రం యోగస్య సిద్ధయే .

ఘృతం క్షీరం చ మిష్ఠాన్నం మితాహరశ్చ శస్యతే .. 66..

పూర్వోక్తకాలే కుర్వీత పవనాభ్యాసమేవ చ .

తతః పరం యథేష్టం తు శక్తిః స్యాద్వాయుధారణే .

యథేష్టం ధారణాద్వాయోః సిద్ధేత్కేవలకుంభకం .. 67..

కేవలే కుంభకే సిద్ధే రేచపూరకవర్జితే .

న తస్య దుర్లభం కించిత్త్రిషు లోకేషు విద్యతే .. 68..

ప్రస్వేదో జాయతే పూర్వం మర్దనం తేన కారయేత్ .

తతోఽప్తిధారణాద్వాయోః క్రమేణైవ శనైః శనైః .. 69..

కంపో భవతి దేహస్యాసనస్థస్య దేహినః .

తతోఽధిరతరాభ్యాసాద్దర్దురీ జాయతే ధ్రువం .. 70..

యథా తు దర్దురో గచ్ఛేదుత్ప్లుత్యోత్ప్లుత్య భూతలే .

పద్మాసనస్థితో యోగీ తథా గచ్ఛతి భూతలే .. 71..

తతోఽధికతరాభ్యాసాద్భూమిత్యగశ్చ జాయతే .

పద్మాసనస్థ ఏవాసౌ భూమిముత్సృజ్య వర్త్తతే .. 72..

నిరాధారోఽపి చిత్రం హి తదా సామర్థ్యముద్భవేత్ .

స్వల్పం వా బహు వా భుక్త్వా యోగీ న వ్యథతే తదా .. 73..

అల్పమూత్రపురీషశ్చ స్వల్పనిద్రశ్చ జాయతే .

క్రిమయో దూషికా లాలా స్వేదో దుర్గంధితా తనోః .

ఏతాని సర్వదా తస్య న జాయంతే తతః పరం .. 74..

తతోఽధికతరాభాసాద్బలముత్పద్యతే భృశం .

యేన భూచరసిద్ధిః స్యాద్భూచరాణాం జయే క్షమః .. 75..

వ్యాఘ్రో లులాయో వన్యో వా గవయో గజ ఏవ వా .

సింహో వా యోగినా తేన మ్రియంతే హస్తతాడనాత్ .

కందర్పస్య యథారూపం తథా తస్యాపి యోగినః .. 76..

తస్మిన్ కాలే మహావిఘ్నో యోగినః స్యాత్ప్రమాదతః .

తద్రూపవశగాః నార్యః కంక్షంతే తస్య సంగమం .. 77..

యది సంగం కరోత్యేష బిందుస్తస్య వినశ్యతి .

ఆయుః క్షయో బిందునాశాదసామర్థ్యం చ జాయతే .. 78..

తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన బిందురాక్ష్యో హి యోగినా .

తతో రహస్యుపావిష్టః ప్రణవం  ప్లుతమాత్రయా .. 79..

జపేత్పూర్వాః జితానాం చ పాపానాం చ నాశహేతవే .

సర్వవిఘ్నహరశ్చాయం ప్రణవః సర్వదోషహా .. 80..

ఏవమభ్యాసయోగేన సిద్ధిః ఆరంభసంభవా .

తతో భవేద్ఘటావస్థా పవనాభ్యాసినః సదా .. 81..

ప్రాణాపానౌ మనోవయూ జీవత్మపరమాత్మనౌ .

అన్యోన్యస్యావిరోధేనైకతాం ఘటతో కానిచిత్ .. 82..

తదా ఘటాద్వయావస్థా ప్రసిద్ధ యోగినాం స్మృతా .

తతశ్చిహ్నాని యాని స్యుః తాని వక్ష్యామి కానిచిత్ .. 83..

పూర్వం యః కథితోఽభ్యాసశ్చతుర్ధా తం పరిత్యజేత్ .

దివా వా యది వా రాత్రౌ యామమాత్రం సమభ్యసేత్ .. 84..

ఏకబారం ప్రతిదినం కుర్యాత్కేవలకుంభకం .

ప్రత్యాహారో హి ఏవం స్యాదేవం కర్తుః హి యోగినః .. 85..

ఇంద్రియాణీంద్రియార్థేభ్యో యత్ప్రత్యాహరతి స్ఫుటం .

యోగీ కుంభకమాస్థాయ ప్రత్యాహారః స ఉచ్యతే .. 86..

యద్యత్పశ్యతి చక్షుర్భ్యాం తత్తదాత్మని భావయేత్ .

యద్యజ్జిఘ్రతి  నాసాభ్యాం తత్తదాత్మని భావయేత్ .. 87..

ఏవం జ్ఞానేంద్రియాణాం హి తత్సంఖ్యా సంధరయేత్ .

యామమాత్రం ప్రతిదినం యోగీ యత్నాదతంద్రితః .. 88..

తదా విచిత్రసామర్థ్యం యోగినాం జాయతే ధ్రువం .

దూరశ్రుతిః దూరదృష్టిః క్షణాద్దూరగమస్తథా .. 89..

వాక్సిద్ధిః కామచారిత్వమదృశ్యకరణం తథా .

మలమూత్రప్రలేపేన లోహాదీనాం సువర్ణతా .

ఖేచరత్వం తథాన్యత్తు సతతాభ్యాసయోగినః .. 90..

తదా బుద్ధిమతా భావ్య యోగినా యోగసిద్ధయే .

ఏతే విహతాః మహాసిద్ధేః న రమేత్తేషు బుద్ధిమాన్ .. 91..

న దర్శయేచ్చ కస్మైచిత్స్వసామర్థ్య హి సర్వదా .

కదాచిద్దశయేత్ప్రీత్యా భక్తియుక్తాయ వా పునః .. 92..

యథా మూర్ఖో యథా మూఢో యథా బధిర ఏవ వా .

తథా వర్తేత లోకేషు స్వసామర్థ్యస్య గుప్తయే .. 93..

నోచేచ్ఛిష్యాః హి బహవో భవంతి స్వ న సంశయః .

తత్కర్మకరణవ్యగ్రః స్వాభ్యాసే విస్మృతో భవేత్ .

అభ్యాసేన విహీనస్తు తతో లౌకికతాం వ్రజేత్ .. 94..

అవిస్మృత్య గురోః వక్యమభ్యసేత్తదహర్నిశం .

ఏవం భవేద్ఘటావస్థా సదాభ్యాసస్య యోగినః .. 95..

అనభ్యాసేన యోగస్య వృథా గోష్ఠ్యా న సిధ్యతి .

తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన యోగమేవ సదాభ్యసేత్ .. 96..

తతః పరిచయావస్థా జయతే అభ్యాసయోగతః .

వాయుః సంప్రేరితో యత్నాదగ్నినా సహ కుండలీం .. 97..

బోధయిత్వా సుషుమ్నాయాం ప్రవిశేదవిరోధతః .

వాయునా సహ చిత్తం తు ప్రవిశేచ్చ మహాపథం .. 98..

మహాపథం శ్మశానం చ సుషుమ్నాపి వేత్యసౌ .

యస్య చిత్తం సపవనం సుషుమ్నాం ప్రవిశేదిహ .. 99..

భావ్యానర్థాన్ సః విజ్ఞాయ యోగి రహసి యత్నతః .

పంచధా ధారణ కుర్యాత్తత్తద్భూతభయాఫహం .. 100..

పృథివీ ధారణం వక్ష్యే పార్థివేభ్య్ప్ భయాపహం .

నాభేః అధః గుదస్యోధ్వం ఘటికాః పంచ ధారయేత్ .. 101..

వాయుం భవేత్ తతో పృథ్వీధారణం తద్భయాపహం .

పృథివీ సంభవః తస్య న మృత్యుః యోగినో భవేత్ .. 102..

నాభిస్థానే తతో వాయుం ధారయేత్  పంచ నాడికాః .

తతో జలాద్భయం నాస్తి జలమృత్యుః న యోగినః .. 103..

నాభ్యుర్ధ్వమండలే వాయుం ధారయేత్పంచ నాడికాః .

అగ్నేయధారణా సేయం న మృత్యుః తస్య వహ్నినా .. 104..

సదా విచిత్రసామర్థ్యం యోగినో జాయతే ధ్రువం .

న దహ్యతే శరీరం చ ప్రక్షిప్తో వహ్ని కుండకే .. 105..

నాభిభ్రువోః హి మధ్యే తు ప్రదేశత్రయసంయుతే .

ధారయేత్ పంచ ఘటికాః వాయుం సాఇషా హి వాయవీ .

ధారణాన్న తు వాయోస్తు యోగినో హి భయం భవేత్ .. 106..

భ్రూమధ్యాదుపరిష్టాత్తు ధారయేత్ పంచ నాడికాః .

వాయుం యోఽసౌ ప్రయత్నేన సేయమాకాశధారణా .. 107..

ఆకాశధారణాం కుర్వన్మృత్యుం జయతి తత్త్వతః .

యత్ర తత్ర స్థితో వాపిసుఖమత్యంతమశ్నుతే .. 108..

ఏవం చ ధారణాః పంచ కుర్యాద్యోగీ విచక్షణః .

తతో దృఢశరీరః స్యన్మృత్యుర్తస్య న విద్యతే .. 109..

ఇత్యేవం పంచభూతానాం ధారణాం యః సమభ్యసేత్ .

బ్రహ్మణః ప్రలయే వాపి మృత్యుః తస్య న విద్యతే .. 110..

సమభ్యసేత్తదా ధ్యానం ఘటికాః షష్టిమేవ చ .

వాయుం నిరుధ్య ధ్యాయేత్తు దేవతామిష్టదాయినీం .. 111..

సగుణధ్యానమేవం స్యాదణిమాదిగుణప్రదం .

నిర్గుణం ఖమివ ధ్యాత్వా మోక్షమార్గం ప్రపద్యతే .. 112..

నిర్గుణధ్యానసంపన్నః సమాధిం చ తతోఽభ్యసేత్ .

దినద్వాదశకేనైవ సమాధిం సమవాప్నుయాత్ .. 113..

వాయుం నిరుధ్య మేధవీ జీవన్ముక్తో భవేద్ధ్రువం .

సమాధిః సమతావస్థా జీవాత్మపరమాత్మనోః .. 114..

యది స్యాద్దేహముత్స్రష్టుమిచ్ఛా చేదుత్సృజేత్స్వయం .

పరబ్రహ్మణి లీయేత్త్యక్త్వా కర్మశుభాశుభం .. 115..

అథ చేన్నో సముత్స్రష్టుం స్వశరీరం యది ప్రిఅయం .

సర్వ లోకేషు విచరేదణిమాదిగుణాన్వితః .. 116..

కదాచిత్స్వేచ్ఛయా దేవో భూత్వా స్వర్గయపి సంచరేత్ .

మనుష్యో వాపి యక్షో వా స్వేచ్ఛయా హి క్షణాద్భవేత్ .. 117..

సింహో వ్యాఘ్రో గజో వా స్యాదిచ్ఛయా జంతుతాం వ్రజేత్ .

యథేష్టమేవ వర్త్తేత యోగీ విద్వాన్మహేశ్వరః .. 118..

కవిమార్గోఽయముక్తః తే సాంకృతే అష్టాంగయోగతః .

సిద్ధానాం కపిలాదీనాం మతం వక్ష్యే తతః పరం .. 119..

అభాసభేదతో భేదః ఫల తు సమమేవ హి .

మహాముద్రాం ప్రవక్ష్యామి భైరవేణోక్తమాదరాత్ .. 120..

పార్ష్ణివామస్య పాదస్య యోనిస్థానే నియోజయేత్ .

ప్రసార్య దక్షిణం పాదం హస్తాభ్యాం ధారయేద్దృఢం .. 121..

చిబుకం హృది విన్యస్య పూరయేత్ వాయునా పునః .

కుంభకేన యథాశక్త్యా ధారయిత్వా తు రేచయేత్ .

వామాంగేన సమభ్యస్య దక్షిణాంగేన చాభ్యసేత్ .. 122..

ప్రసారితస్తు యః పాదస్తమురూపరి విన్యసేత్ .

అయమేవ మహాబంధో ముద్రావచ్చాముమభ్యసేత్ .. 123..

మహాబంధస్థితో యోగీ స్ఫిచౌ సంతాడయేచ్ఛనైః .

అయమేవ మహాబంధః సిద్ధైః అభ్యస్యతే నరైః .. 124..

అంతః కపాలకుహరే జిహ్వాం వ్యావర్త్య బంధయేత్ .

భ్రూమధ్యే దృష్టిః అప్యేషా ముద్రా భవతి ఖేచరీ .. 125..

కంఠమాకుంచ్య హృదయే స్థాపయేద్దృఢమిచ్ఛయా .

జలంధరో బంధ ఏష అమృతద్రవపాలకః .. 126..

నాభిస్థోఽగ్నిః కపాలస్థసహస్రకమలచ్యుతం .

అమృతం సర్వదా తావదంతర్జ్వలతి దేహినాం .. 127..

యథా చాగ్నిస్తదమృతం న పిబేత్తు పిబేత్స్వయం .

యాతి పశ్చిమమార్గేణైవమభ్యాసతః సదా .

అమృతం కురుతే దేహం జలంధరమతోఽభ్యసేత్ .. 128..

ఉడ్యాణం తు సహజం గుణౌఘాత్కథితం సదా .

అభ్యసేదస్తతంద్రస్తు వృద్ధోఽపి తరుణో భవేత్ .. 129..

నాభేః ఊర్ధ్వమధశ్చాపి తానం కుర్యాత్ప్రయత్నతః .

షణ్మాసమభ్యసేన్మృత్యుం జయేదేవ న సంశయః .. 130..

మూలబంధం తు యో నిత్యమభ్యసేత్స చ యోగవిత్ .

గుదే పార్ష్ణిం తు సంపీడ్య వాయుమాకుంచయేద్బలాత్ .

వారం వారం యథా చోర్ధ్వం సమాయాతి సమీరణః .. 131..

ప్రాణాపానౌ నాదబిందూ మూలబంధేన చైకతాం .

గత్వా యోగస్య సంసిద్ధిం యచ్ఛతో నాత్ర సంశయః .. 132..

కరణం  విపరితాఖ్యం సర్వవ్యాధివినాశనం .

నిత్యమభ్యాసయుక్తస్య జఠరాగ్నిః వివర్ద్ధతే .. 133..

ఆహారో బహులః తస్య సంపాద్యః సాంకృతే ధ్రువం .

అల్పాహారో యది భవేదగ్నిః దాహం కరోతి వై .

ఊర్ధ్వం భానురధశ్చంద్రస్తద్యథా శృణు సాంకృతే .. 134..

అధః శిరశ్చోర్ధ్వపాదః క్షణం స్యాత్ప్రథమే దినే .

క్షణాత్తు కించిదధికమభ్యసేన దినే దినే .. 135..

వలిశ్చ పలితశ్చైవ షణ్మాసోర్ధ్వం న దృశ్యతే .

యామమాత్రం తు యో నిత్యమభ్యసేత్స తు ఓగవిత్ .. 136..

వజ్రోలిం కథయిష్యామి గోపితం సర్వయోగిభిః .

అతీవైతద్రహస్యం తు న దేయం యస్య కస్యచిత్ .

స్వప్రాణైస్తు సమో యో స్యాత్తసమై చ కథయేద్ధ్రువం .. 137..

స్వేచ్ఛయా వర్త్తమానోఽపి యోగోక్తనియమైః వినా .

వజ్రోలిం యో విజానతి స యోగీ సిద్ధిభాజనః .. 138..

తత్ర వస్తు ద్వయం వక్ష్యే దుర్లభం యేన కేనచిత్ .

లభ్యతే యది తస్యైవ యోగసిద్ధికరం స్మృతం .. 139..

క్షీరమాంగిరసం చేతి ద్వయోరాద్యం తు లభతే .

ద్వితీయం దుర్లభం పుంసాం స్త్రీభ్యః సాధ్యముపాయతః .

యోగాభ్యాసరతా స్త్రీ చ పుంసా యత్నేన సాధయేత్ .. 140..

పుమాన్ స్త్రీ వా యదన్యోన్యం స్త్రీపుంస్త్వానపేక్షయా .

స్వప్రయోజనమాత్రైకసాధనాత్సిద్ధిమాప్నుయాత్ .. 141..

చలితో యది బిందుః తముర్ధ్వమాకృష్య రక్షయేత్ .

ఏవం చ రక్షితో బిందుః మృతుం జయతి తత్త్వతః .. 142..

మరణం బిందుపాతేన జీవనం బిందుధారణత్ .

బిందురక్షాప్రసాదేన సర్వం సిధ్యతి యోగినః .. 143..

అమరోలిస్తద్యథా స్యాత్సహజోలిస్తతో యథా .

తదభ్యాసక్రమః శస్యః సిద్ధానాం సంప్రదాయతః .. 144..

ఏతైః సైః వైస్తు కథితైరభ్యసేత్ కాలలాలతః .

తతో భవేద్రాజయోగో నాంతరా భవతి ధ్రువం .

న దిఙ్మాత్రేణ సిద్ధిః స్యాదభ్యసేనైవ జాయతే .. 145..

రాజయోగం వరం ప్రాణ్య సర్వసత్త్వవశంకరం .

సర్వం కుర్యాన్నవా కుర్యాద్యథారుచివిచోష్టితం .. 146..

యథాంతరా చ యోగేన నిష్పన్నా యోగినః క్రియా .

యథావస్థా హి నిష్పత్తిర్భుక్తిముక్తిఫలప్రదా .. 147..

సర్వం తే కథితం బ్రహ్మన్ సాంస్కృతే యోగమాచర .

ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా సాంస్కృతిః యోగమాప్తవాన్ .

సర్వాసిద్ధీరవాప్యాసౌ దత్తాత్రేయప్రసాదతః .. 148..

య ఇదం పఠతే నిత్యం సాధుభ్యః శ్రావయేదపి .

తస్య యోగః క్రమేణైవ సిధ్యత్యేవ న సంశయః .. 149..

యోగినోఽభ్యాసయుక్తాః యే హ్యరణ్యేషు గృహేషు వా .

బహుకాలం రమంతే స్మ బహుకాలవివర్జితాః .. 150..

తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన యోగమేవ సదాభ్యసేత్ .

యోగాభ్యాసో జన్మఫలం విఫలా హి తథా క్రియా .. 151..

మహామాయాప్రసాదేన సర్వేషామస్తు తత్సుఖం .

ఏతత్సర్వం యథాయుక్తం తామేవారాధయేత్తతః .. 152..

యః సంస్మృత్యా మునీనామపి దురితహరో యోగసిద్ధిప్రదశ్చ .

కారూణ్యాద్యః ప్రవక్తా సుఖదుఃఖసుహృద్యోగశాస్త్రస్య నాథః .. 153..

తస్యాహం భక్తిశున్యోఽప్యఖిలజనగురోః భక్తిచింతామణేః హి .

దత్తత్రేయస్య విష్ణోః పదనలినయుగం నిత్యమేవ ప్రపద్యే .. 154..